Kripto Para

Bu maddede son yılların en popüler maddelerinden kripto paralar hakkında bilgi vermeye çalıştık. Peki, özetle kripto para nedir? Kripto para neden ortaya çıktı, dünya en çok hangi ülkelerde kullanılıyor?

KRİPTO PARA NEDİR?

Kripto para güvenliğin sağlanması için kriptografi (şifreleme bilimi) kullanan bir tür dijital ve sanal para biridir. Günümüzde kullanımı artan kripto paralar merkezsizlik ilkesiyle çalışır. Yani herhangi bir kurum tarafından yönetilmemektedir.

Akademisyenler Murat Kesebir, Bülent Günceler’in kripto paralara ilişkin makalesinde kripto paralar için şu tanımlar yer almıştır: Kripto para, “şifreli olarak güvenli işlem yapmaya ve ek sanal para arzına olanak sağlayan dijital değerlere denmektedir”. Kripto paralar, bankacılık sistemindeki paraların aksine merkezi olmayan yapıdadırlar. Bu yüzden de işlemler block-zincir denilen bir sistem tarafından gerçekleşmektedir. Kripto paraları hükümetler veya şirketler üretemezler dolayısıyla hükümetlerin merkez bankaları tarafından basımı gerçekleşen paralardan tamamen ayrı olarak düşünülmelidir. Birçok kripto para zaman içinde daha az üretilmek üzere tasarlanır. Bunun da sebebi piyasa değerinin oluşturulmasıdır. Devletlerin merkez bankasında ise durum farklı işlemektedir. Çünkü para basımını istediği zaman gerçekleştirmektedir. Fakatcbitcoin piyasasında en fazla 21 milyon birim dönüşüm gerçekleşmektedir”

Web trafiğine dayalı olarak dünya çapındaki kripto para kullanıcılarının coğrafi dağılımı.

BELİRLİ SAYILARDA ÜRETİLİR

‘cryptocurrency’, ‘crypto’ ve ‘currency’ kelimelerinden türetilen kripto paralar belirli sayılarda üretilir. SETA’nın 2018 yılında hazırladığı Blockchain Teknolojisi ve Bitcoin” başlıklı analizde “Kripto paralar içerisinde en güçlü konumda olan Bitcoin’in arzı 21 milyon ile sınırlıdır. Sistemin doğru işlemesi koşuluyla 2140 yılına gelindiğinde dolaşımdaki maksimum Bitcoin miktarı 21 milyona ulaşacak ve büyüme oranı sıfıra yakınsayacaktır. Bitcoin arzının sınırlı tutulmasının temelinde altın karşılığı para gibi işlem görmesini sağlama amacı yatmaktadır” değerlendirmesinde bulunulmuştu.

2010’da piyasaya girdiğinde değeri 0,07 dolar olan Bitcoin, 2011 yılı başına kadar maksimum 1 dolardan işlem görmüş, 2012’de 13 dolar ve 2013’te 266 dolar ile çıkışını sürdürmüş, 2017’de ise 20 bin dolar seviyelerine kadar görmüştü.

KRİPTO PARANIN NORMAL PARADAN FARKI NE?

Kripto paranın normal paradan farkı Kripto Para Araştırma Raporu’nda şu şekilde yer alıyor: (Bkz)

  • Bankacılık sisteminde yer alan paralar merkezi yapıda iken, kripto paralar genellikle merkezi olmayan yapıdadırlar.
  • Geleneksel para sisteminde hükümetler, gerekli gördüklerinde ulusal merkez bankaları
    aracılığıyla ek para basma yetkisine sahip iken, kripto-para üretemezler ve kişinin izni olmadan kripto-paralara el koyamazlar.
  • Blokzincir sistemi tarafından oluşturulan kripto paraların miktarı ve zamanlaması kripto-sistemin kuruluş aşamasında belirlenir.
  • Kripto para üreticiliği / madenciliği dağıtık ağlarda ağa dâhil olan kullanıcılar tarafından karmaşık bazı matematiksel şifrelerin çözümlenmesiyle yapılır.

BITCOIN NEDEN YÜKSEK ELEKTRİK TÜKETİYOR?

Cambridge Üniversitesi tarafından yayımlanan Bitcoin Elektrik Tüketimi İndex’ine göre (AA  / 2019) dünyada tüketilen toplam elektrik miktarı 20,863 terawatt olurken, bitcoinin kullanımı ise bu kullanımın yüzde 0,28’ine tekabül ediyor. Peki, kripto para birimi Bitcoin neden çok elektrik tüketiyor? Kripto para birimi Bitcoin sisteminde yapılan bütün işlemler kripto para birimine bağlı bütün bilgisayarlarda kayıt ediliyor. Sistemde elektrik üretimine neden olan esas etmen ise madenci olarak adlandırılan ve bitcoin üreten kişiler oluyor. Madenciler çok fazla sayıda gelişmiş bilgisayar ile bu işlemleri yapmak zorunda oldukları için yoğun elektrik tüketimine neden oluyor.

KRİPTO PARA HAKKINDA AKADEMİSYEN GÖRÜŞÜ

İstanbul Medipol Üniversitesi İşletme ve Yönetim Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Aysel Gündoğdu, Bitcoin’in altın ile kıyaslanabilecek güven ve bilinirliğe sahip olmadığını belirterek, “Ama altın madeninin arzının düşmesi ile birlikte 22. yüzyılda altın ile yarışabilecek bir sistem olma potansiyeli var” diye konuştu.

KRİPTO PARA NASIL ORTAYA ÇIKTI?

ABD’de 2008 yılında patlak veren ve çok kısa bir süre içinde bütün dünyayı etkisi altına alan ekonomik krizle birlikte dünyada dolara alternatif para birimleri arayışları da arttı. Yaşanan büyük krizin ardından ortaya çıkan Bitcoin ülke para birimleri karşısında hızla değer kazanmaya başladı.

PARA ASLINDA NEDİR?

İstanbul Medipol Üniversitesi İşletme ve Yönetim Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi Doç.Dr. Aysel Gündoğdu, AA muhabirine yaptığı açıklamada, paranın biriktirme, değiştirme ve değerleme aracı olduğunu vurguladı. Paranın aslında ne olduğunu anlamak için paranın serüvenine bakmak gerektiğini belirten Gündoğdu, şunları söyledi:

“En temel ihtiyaçlarını parasız karşılayabildiği ilkel dönemlerden sonra tüketebileceğinden fazlasını üretmeye başlayan insanoğlu paraya ihtiyaç duydu. Bu ihtiyacı bugünkü hali ile bildiğimiz paradan önce bazı mallarla karşılamaya başladı. Arpa, arpa suyu, buğday gibi tahıllarla başlayan bu süreç ticaretin gelişmesi ile yetmez oldu. Sonunda insan çeşitli madenler ile ticaret yapmaya başladı. Önce Lidya’nın standartlaştırılmış madeni parayı, sonra Çin’in kağıt parayı bulmasıyla dünya tarihinde para kavramı ve yaygınlığı giderek arttı. Dünyada nüfus arttıkça, uluslar genişledikçe bir standart geliştirilecek sistem nihayet altında bulundu. Bretton Woods anlaşması ise para altın standardına bağlandı. Şimdilerde ise dijital paradan bahsediyoruz.”

KRİPTO PARALAR ŞİFRELEME TEKNİĞİNDEN İBARET

Kripto para hakkında da detaylar veren Gündoğdu, “Kripto para, aslında blokzincir sisteminin sadece bir parçası. Hane halkı tanınan ismi ile bitcoin olarak biliyor ama bu sadece bir tanesi. Binlercesi var. Bu paraların en bilinen özelliği herhangi bir otoriteye bağlı olmamaları. Aslında demokratik paralar olarak nitelendirilen kripto paraların arkasında bir merkez bankası ya da devlet yönetiminin olmaması insanların algısını hem olumlu hem olumsuz etkiliyor. Devletlerin bastığı paralar fiziki ve kaydi para olabiliyor, kripto paralar ise isminde para olmasına rağmen bir şifreleme tekniğinden ibaret.” diye konuştu.

KRİPTO PARANIN GELECEĞİ

Kripto paraların henüz tam anlaşılamadığını belirten Gündoğdu, buna rağmen dünyada bu paralara en fazla talepte bulunan ülkelerden birinin Türkiye olduğunu söyledi. Gündoğdu, “Bunun altında ise kripto paraların hızlı yükseleceği beklentisi yatıyor. Bitcoin bir balon mu değil mi sorusuna cevap bulmaya çalışırken bu paraların değerinin hızlı dalgalandığını gördük. Bitcoin altın ile kıyaslanabilecek güven ve bilinirliğe sahip değil. Belki bu yüzyılda böyle olabilir ama altın madeninin arzının düşmesi ile birlikte 22. yüzyılda altın ile yarışabilecek bir sistem olma potansiyeli var.” dedi.

KRİPTO PARA – DİJİTAL PARA

Henüz tüm dünya ülkelerinin gündeminde kripto paralar olmasa da özellikle gelişmiş ülkeler bu paralar ile ilgili düzenlemelerin hayata geçtiğine dikkati çeken Gündoğdu, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Bu paraların günlük hayatımızdaki yerine dair varlık olarak kabul edilip edilmeyeceği, vergilendirmesinin nasıl olacağı, miras kalıp kalmayacağı gibi pek çok soru işareti var. Kripto paralar yaygınlaştıkça bu soruların cevabı da netleşecektir. Gelişen teknoloji ve pandemi döneminden sonra insanların dijital ödeme yöntemlerine olan talebi hızla arttı. Hükümetler de bu talebin kontrol edemedikleri bir sistem olan kripto paralara kaymasını istemiyor. Bunun yerine kendi çıkarttıkları ve arzını kontrol edebildikleri dijital paralar gündeme geliyor. Bu dijital paralar ile kayıt dışı ekonomiyi azaltmak, dijitalleşme talebini karşılamak ve para konusunda otoriteye sahip olmak amaçlanıyor.”

Benzer Haberler

Haftanın Öne Çıkanları

Dünya Haberleri

Ekonomist’i Cebinizde Taşıyın