Türkiye İstatistik Kurumu, "2025 yılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetleri Araştırması" sonuçlarını açıkladı.
Buna göre, gayri safi yurt içi AR-GE harcaması 2025'te bir önceki yıla göre 328 milyar 607 milyon lira artarak 980 milyar 428 milyon liraya çıktı.
Gayri safi yurt içi AR-GE harcamasının gayri safi yurt içi hasıla (GSYH) içindeki oranı 2024'te yüzde 1,46 iken 2025'te yüzde 1,5'e yükseldi.
Personel harcamaları en büyük harcama kalemi oldu
AR-GE harcamalarında mali ve mali olmayan şirketler yüzde 65 ile en büyük paya sahip oldu. Bunu yüzde 30,3 ile yükseköğretim kurumları takip etti. Genel devlet ve kar amacı olmayan kuruluşların AR-GE harcamalarının payı da yüzde 4,7 olarak hesaplandı.
AR-GE harcamaları içinde personel harcamaları yüzde 58,8 ile en büyük harcama kalemini oluşturdu.
AR-GE harcamalarının 2025'te yüzde 52,5'ini mali ve mali olmayan şirketler finanse etti. Genel devlet, söz konusu harcamalardan yüzde 31,1'ini, yükseköğretim yüzde 14,1'ini, yurt dışı kaynaklar yüzde 2,3'ünü ve diğer yurt içi kaynaklar yaklaşık yüzde 0,01'ini karşıladı.
AR-GE personeli sayısı 318 bine yaklaştı
Tam zaman eş değeri (TZE) cinsinden 2025'te toplam 317 bin 982 kişi AR-GE personeli olarak çalıştı. Personelin sektörler itibarıyla dağılımına bakıldığında, TZE cinsinden toplam AR-GE personelinin geçen yıl yüzde 67,9'u mali ve mali olmayan şirketlerde, 29'u yükseköğretimde ve yüzde 3'ü genel devlet ve kar amacı olmayan kuruluşlarda yer aldı.
TZE cinsinden kadın AR-GE personel sayısı, 2025'te 108 bin 453 kişiyle toplam AR-GE personel sayısının yüzde 34,1'ini oluşturdu. Sektörler itibarıyla TZE cinsinden kadın AR-GE personel oranı yükseköğretimde yüzde 48,1, genel devlet ve kar amacı olmayan kuruluşlarda yüzde 32,2, mali ve mali olmayan şirketlerde yüzde 28,2 olarak kayıtlara geçti.
AR-GE personelinin yüzde 31'ini doktora mezunları oluşturdu
Öğrenim durumuna göre incelendiğinde, AR-GE personelinin yüzde 40,6'sının lisans eğitim düzeyine sahip olduğu görüldü. Bunu yüzde 31 ile doktora veya eş değeri, yüzde 19,4 ile yüksek lisans, yüzde 4,9 ile meslek yüksekokulu ve yüzde 4,1 ile lise ve altı takip etti.
TZE cinsinden AR-GE personeli eğitim durumuna göre, yüzde 49,6 ile lisans, yüzde 21,4 ile doktora veya eş değeri, yüzde 18,5 ile yüksek lisans, yüzde 5,9 ile meslek yüksekokulu ve yüzde 4,6 ile lise ve altı olarak sıralandı.
İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması 2. Düzey'e göre 2025'te AR-GE harcamalarının en yüksek olduğu bölge toplam AR-GE harcamasının yüzde 31,8'ini gerçekleştiren TR10 (İstanbul) olurken bunu yüzde 30 ile TR51 (Ankara) ve yüzde 9,5 ile TR42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova) izledi.
Toplam AR-GE personelinin yüzde 32,2'si TR10 (İstanbul), yüzde 19,8'i TR51 (Ankara) ve yüzde 8,4'ü TR42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova) bölgesinde istihdam edildi.
En fazla AR-GE harcaması yapanlar belli oldu
Mali ve mali olmayan şirketler tarafından 2025'teki 637 milyar 252 milyon liralık AR-GE harcamasının yüzde 54,9'u AR-GE merkezlerinde yapıldı. Bu merkezlerdeki AR-GE harcamasının yüzde 89,5'i, 250 ve üzeri çalışan sayısına sahip olan girişimler tarafından gerçekleştirildi.
İmalat sanayisinde AR-GE faaliyeti yürüten girişimler teknoloji düzeylerine göre sınıflandırıldığında, 2025'te imalat sanayisinde yapılan 322 milyar 656 milyon liralık AR-GE harcamasının yüzde 47,7'sinin yüksek teknoloji faaliyetinde yer alan girişimler tarafından gerçekleştirildiği görüldü.
İmalat sanayindeki toplam AR-GE harcamasının yüzde 40,7'si orta yüksek teknoloji faaliyetindeki girişimler, yüzde 7,2'si orta düşük teknoloji faaliyetindeki girişimler ve yüzde 4,4'ü düşük teknoloji faaliyetindeki girişimler tarafından yapıldı.
İmalat sanayisinde AR-GE faaliyeti yürüten girişimlerdeki araştırmacı sayıları incelendiğinde, 2025 yılında en fazla araştırmacının 32 bin 399 kişi ile orta yüksek teknoloji faaliyeti yürüten girişimler tarafından istihdam edildiği belirlendi. Bunu 23 bin 298 ile yüksek teknoloji faaliyeti yürüten girişimler takip etti.
TZE cinsinden araştırmacı sayıları dikkate alındığında da en fazla değerin 29 bin 697 ile orta yüksek teknoloji faaliyeti yürüten girişimlerde olduğu belirlendi.
Dolaylı AR-GE teşviklerinde artış
Dolaylı AR-GE teşviklerinin, mali ve mali olmayan şirketlerin AR-GE harcaması içindeki payı 2015 yılında yüzde 14,8 iken 2025 yılında yüzde 26,5'e yükseldi.
Mali ve mali olmayan şirketlerin AR-GE harcaması 2015 yılında 11,2 milyar lira iken, geçen yıl 637,3 milyar liraya ulaştı.
