Ardımızda bıraktığımız yaz mevsiminde, geçen yılki gibi ağır kuraklık ve don olaylarının yaşanmaması hepimizi memnun ettiği gibi, enflasyonda da olumlu bir etki yarattı. Bu dönemde gıda fiyatlarındaki artışlar çok sınırlı kaldı, hatta bazı ürünlerde gerileme gözlendi. TÜİK verilerine göre, eylül ayında tüketici fiyatları bir önceki aya göre yüzde 2,1’lik beklentilerin altında kalarak yüzde 1,84 artış gösterdi. Böylelikle yıllık enflasyon yüzde 29,73 ile 57 ay aradan sonra ilk kez yüzde 30’u altını gördü. Aynı dönemde yıllık çekirdek enflasyon da yüzde 28,70 seviyesine geriledi. Bağımsız Enflasyon Araştırma Grubu (ENAG) hesaplamasına göre ise tüketici fiyatlarında aylık artış yüzde 2,10 olurken, yıllık enflasyon yüzde 46,61 seviyesinde gerçekleşti. ENAG verilerine göre de eylül ayında hem aylık hem yıllık oranda gerileme görüldü.
Son çeyrek nasıl geçecek?
Eylül enflasyon verilerine yakından bakalım: En yüksek ağırlığa sahip üç ana harcama grubunun yıllık değişimleri; gıda ve alkolsüz içeceklerde yüzde 27,62 artış, ulaştırmada yüzde 35,10 artış ve konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlarda yüzde 39,99 artış olarak gerçekleşti. İlgili ana harcama gruplarının yıllık değişime olan katkıları ise gıda ve alkolsüz içeceklerde 6,73, ulaştırmada 5,96 ve konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlarda 4,84 yüzde puan oldu. En yüksek ağırlığa sahip üç ana harcama grubunun aylık değişimleri; gıda ve alkolsüz içeceklerde yüzde 0,20 azalış, ulaştırmada yüzde 2,79 artış ve konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlarda yüzde 2,71 artış olarak gerçekleşti. İlgili ana grupların aylık değişime olan katkıları ise gıda ve alkolsüz içeceklerde -0,05, ulaştırmada 0,49 ve konutta 0,33 yüzde puan oldu. Bu arada eylülde üretici fiyat endeksi (ÜFE) ise aylık olarak yüzde 2,07 arttı. Ağustos ayında aylık artış yüzde 2,57 olmuştu. Yıllık üretici enflasyonu ise eylülde yüzde 27,38’e geriledi.
Peki, enflasyonda uzun zaman sonra yüzde 30’un altının görülmesi, gelecek aylar için ne kadar umut veriyor?
Ne yazık ki bu soruya gönül rahatlığıyla ‘çok umut veriyor’ yanıtını veremiyoruz. Zira eylül ayında akaryakıtta eşel mobil sisteminin sona ermesi, 100 doların üzerinde seyreden petrol fiyatları ve kışın yaklaşması ile birlikte artacak maliyetler yılın son çeyreğinde enflasyonda yıllık yüzde 30 bandının devam edeceğini gösteriyor.
Prof. Erinç Yeldan / Kadir Has Üniversitesi
“Kırılma olduğunu söylemek için erken”
“Türkiye’de yüzde 30-33 bandında yapışkan olan enflasyonun eylül verisi ile kırıldığını söylemek için çok erken. Gıdada mevsimsel olarak bir iyileşme var ama kalıcı olması kolay değil. Mevsimsel ürünler hariç olan enflasyon sepetine baktığımızda, yıllık TÜFE artışı yüzde 31,4 olarak hesaplanmış durumda. Aylık olarak da yüzde 2,54 artış var. Yani mevsimsel olmayan ürünler kategorisinde enflasyon yine sözünü ettiğimiz yüzde 31’lik yapışkan noktadaki yerini sürdürüyor. Eylül ayındaki yüzde 29,73 enflasyon bu anlamıyla bir kırılmayı ifade etmekten şu anda uzak gözüküyor.”
Atıl iş gücü yeniden yükselişte: Yüzde 31
Bu köşeden her fırsatta dikkat çekmeye çalıştığımız bir konu var: Türkiye’deki atıl iş gücü sorunu. Yani milyonlarca insanın ne eğitimde ne de çalışma hayatında oluşu… Ancak ne yazık ki ülke siyasetindeki yüksek gerilim ve çokça hamasetin üzerine tuz biber eken finansal yolsuzluklar nedeniyle toplumun en ivedi çözülmesi gereken mesleksizlik ve işsizlik sorununu bir türlü gündemin tepesine taşıyamıyoruz. Hükümet TÜİK’in çok yetersiz olan işsizlik tanımı ile yüzde 8’in altında gözüken işsizlik oranı ile övünürken, muhalefet partileri ise yüzde 30’un üzerinde seyreden atıl iş gücü konusunda gereken farkındalığı yaratacak politika önerilerini halkın önüne getiremiyor. Biz yine de nefesimiz yettiğince neredeyse her hanenin derdi olan bu sorunu anlatmaya devam edelim.
İşsizlik düşüyor, atıl iş gücü artıyor
TÜİK verilerine göre, ağustos ayında işsizlik 0,3 puan azalarak yüzde 7,8’e geriledi. Böylece bir aylık aranın ardından işsizlik oranı yeniden yüzde 8’in altına düşmüş oldu. Öte yandan ülkemizdeki gerçek işsizlik oranı diyebileceğimiz atıl iş gücü oranı ise bir önceki aya göre 0,4 puan artışla yüzde 31 oldu. Arada tam 23,2 puan fark olduğunu not edelim. Bu arada istihdam sayısının 136 bin kişi arttığı ağustosta kadın istihdamı 7 bin kişi azalarak 10 milyon 673 bine gerilerken, erkek istihdamı 143 bin kişi artarak 21 milyon 834 bine çıktı. Ağustosta genç nüfustaki işsizlik oranı ise yüzde 14,1’den yüzde 13’e indi.
İmalattaki yavaşlama 2,5 yılı buldu
Ekonomik büyümenin öncü göstergesi olan imalat sanayi performansında en hızlı ve güvenilir referans kabul edilen İstanbul Sanayi Odası (İSO) Türkiye İmalat PMI (Satın Alma Yöneticileri Endeksi) anketinin Eylül 2026 dönemi sonuçları açıklandı. Sonuçlar imalat sanayiindeki kan kaybının devam ettiğini gösteriyor.
10 sektörün 9’u yavaşladı
Eşik değer olan 50,0’nin üzerinde ölçülen tüm rakamların sektörde iyileşmeye işaret ettiği anket sonuçlarına göre, ağustosta 48,1 olan manşet PMI eylülde 47,9’a geriledi ve imalat sektörünün faaliyet koşullarında ılımlı yavaşlamanın sürdüğüne işaret etti. Faaliyet koşulları son iki buçuk yıl boyunca aylık bazda bozulma kaydetti. Ortadoğu’daki savaşın yol açtığı belirsizliklerin de etkisiyle, talep koşullarının olumsuz seyretmesi eylülde yeni siparişlerdeki azalışın sürmesine yol açtı. Söz konusu düşüş, ağustos ayına kıyasla hafifçe belirginleşti.
Uluslararası talebin zayıf seyrini korumasıyla yeni ihracat siparişleri de geriledi. Zorlu piyasa koşullarına bağlı olarak yeni siparişlerin düşük seyretmesi, eylülde imalatçıların üst üste dördüncü ay üretimi azaltmasına yol açtı. Bu azalış bir önceki anket dönemine göre daha yüksek oranda kaydedildi. Anket kapsamında izlenen 10 sektörden dokuzunda üretim yavaşladı. Bu durumun tek istisnası, son yedi ayda ilk kez üretimini artıran gıda ürünleri sektörü oldu. Üretimdeki en belirgin yavaşlama ise ağustosta da olduğu gibi, kimyasal, plastik ve kauçuk ürünler sektöründe gerçekleşti. Benzer şekilde, eylül ayında takip edilen sektörler içerisinde yeni siparişleri artan tek sektör yine gıda ürünleri olurken, en hızlı düşüş ise ağaç ve kağıt ürünleri imalatçılarında kaydedildi.
