Antalya’nın Elmalı ilçesinde bağcılıkla uğraşan Burak Özkan, Toroslar’ın yüksek rakımlı bölgelerinde çeyrek asırdır sürdürdüğü çalışmalarla yerel üzüm çeşitlerinin izini sürüyor. Özkan, "üzüm avı"yla 17 yerel üzüm çeşidini literatüre kazandırdı.
1 Unutulmaya yüz tutmuş üzüm çeşitlerini araştırıyor
Tarihi bağcılık geçmişiyle bilinen Elmalı'da yaşlı asmaların izini süren Özkan, dağ köylerinde, eski yerleşimlerin çevresinde ve yöre halkının gösterdiği alanlarda unutulmaya yüz tutmuş üzüm çeşitlerini araştırıyor.
Yörede "evli asmalar" olarak bilinen, bağcılık literatüründe ise "married vines" diye adlandırılan ağaçlara sarılı yaşlı asmalardan örnekler alan Özkan, bu asmalardan elde ettiği çubukları fidanlıkta çoğaltıyor.
Dut, incir ve pinar gibi ağaçlara sarılarak büyüyen asmaların peşine düşen Özkan, çobanlar ve yerel çiftçilerle görüşerek 200-300 yaşındaki asmalara ulaşmaya çalışıyor. Bulunan asmalar, hastalıklara karşı daha dirençli hale getirilmeleri için anaçların üzerine aşılanıyor.
2 "8 üzüm bu sene tescil aşamasında"
Burak Özkan, AA muhabirine, Elmalı bölgesinde Toroslar'ın yüksek rakımlarında endemik üzüm arayışlarının çeyrek asırdır sürdüğünü söyledi.
Acı kara üzümüyle başlayan serüvenin bugün 17 üzüme ulaştığını belirten Özkan, şöyle devam etti:
"Aslında 30-40 farklı üzüm bulduk, güzel olduğunu düşündüklerimizi çoğalttık. Daha sonra bunların içinde seleksiyona gittik, en iyilerini tespit etmeye çalıştık.
Şu anda 17 üzümü kazandırdık. Bunlardan bazılarının tescili yapıldı, bazılarının süreci devam ediyor, bazıları için de henüz başvuru gerçekleştirmedik. Tescil çalışmaları uzun sürüyor. Şu anda 8 üzüm bu sene tescil aşamasında. Tescil işlemleri de minimum 3 yıl kadar sürüyor. Gelecek yıl başvuracaklarımız var. Bunlar uzun vadeli çalışmalar."
3 DNA analizinden geçiriliyor
Buldukları üzüm çeşitlerinin bilimsel olarak doğrulanması için DNA analizinden geçirildiğini aktaran Özkan, ilk incelemelerin Türkiye'de yapıldığını bildirdi.
Özkan, şunları kaydetti:
"Türkiye'de bilinen yaklaşık 1400 civarı üzüm var. Bunlarla eşleşmiyorsa, farklı bir DNA varsa bunları İsviçre'ye gönderiyoruz. Orada DNA analizlerini yaptırıyoruz. Dünyadaki 4 bin çeşitle karşılaştırılıyor. Bu analizlerde asmaların göç yollarına ilişkin dikkat çekici sonuçlarla da karşılaşıyoruz. Elmalı'nın dağlarında bulduğumuz bir üzüm tarihi bir yılan üzümü çıkabiliyor. Bazen de yüksek dağlarda bulduğumuz bir üzüm İsrail'de veya Moldova'da bir üzüm çıkabiliyor."
4 "Çalışmalar en az 10 yıllık bir süreci kapsıyor"
Bulunan üzümün bilinen bir ismi varsa yeni isim vermediklerini ve mevcut adlarıyla tescil ettirdiklerini vurgulayan Özkan, geçen yıl tescillenen beyaz bir üzüm çeşidine ise "LKY ışığı" adını verdiklerini ifade etti.
Özkan, bilinmeyen türleri "Anadolu üzümü" olarak dünya literatürüne soktuklarını dile getirerek, şunları aktardı:
"Bölgelerdeki çobanlara ve yerli çiftçilere 200-300 yaşında asmalar olup olmadığını, dağlarda bunların ağaçlara sarılı örneklerinin bulunup bulunmadığını soruyoruz. Dağları tarıyoruz ve uzun uğraşlar sonucu farklı asmalara ulaşıyoruz.
Bu çalışmalar en az 10 yıllık bir süreci kapsıyor. Uzun vadeli çalışmalar sonunda bu üzümün ekonomik değeri olup olmayacağını ortaya çıkartıyoruz. Ekonomik bir değere ulaşıyorsa işte o zaman 3 yıllık tescil işlemi sürecine giriyoruz."
