Hafta sonu İran’a yönelik olarak başlatılan saldırıların ardından artan jeopolitik gerilim, bölge ülkelerinde karşılıklı açıklamalar ve İran’ın bölgedeki müttefiklerine yanıt vermesi, risk algısının hızla yükselmesine neden oldu. Ortadoğu’da tansiyonun yeniden artması yalnızca bölgesel dengeler açısından değil, küresel piyasalar açısından da önemli bir kırılganlık unsuru oluşturdu. Bu gelişmelerle birlikte küresel borsalarda risk iştahının belirgin şekilde azaldığını ve satış baskısının ana unsurunun jeopolitik belirsizlikler olduğunu görüyoruz.
Özellikle enerji piyasaları tarafında hareketlilik daha belirgin hale geldi. Ortadoğu’nun küresel petrol arzındaki kritik payı nedeniyle bölgede yaşanan her gerilim, Brent petrol fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturuyor. Önümüzdeki süreçte gerilimin tırmanıp tırmanmayacağı, misillemelerin boyutu ve diplomatik temasların devreye girip girmeyeceği fiyatlamalar açısından belirleyici olacak. Özellikle Brent petrol tarafındaki hareketlerin kalıcılığının küresel risk iştahının yönü hakkında önemli sinyaller verebileceği kaydediliyor.
"Sakin kalmak bireysel yatırımcıların lehine olacak"
Colendi Menkul Araştırma Müdür Yardımcısı Sadullah Çalışır’a göre; bu dönemlerde daha az işlem kararı vermek ve sakin kalmak bireysel yatırımcıların lehine olacak. Altın tarafında haber akışlarına göre fiyatlama yaşanacağı için işlem yaparken dikkatli olmak gerektiğinin altını çizen Çalışır, “Petrolde ise kötümser senaryoda fiyatların 100 dolara kadar tırmandığı görülebilir ancak mevcut riskler yıl başından itibaren fiyatlanmış görünüyor. Saldırıların kesilmesi ve masaya oturulması halinde ise Brent petrolde dramatik düşüşler yaşanabilir” diyor. Sadullah Çalışır ile piyasalardaki son durumu değerlendirdik. Çalışır’ın sorularımıza verdiği cevaplar şöyle:
ABD-İsrail-İran cephesindeki mevcut durumun başta değerli madenler, brent petrol ve borsalar olmak üzere yatırım araçları üzerindeki etkisi/yansıması ne oldu? Piyasalarda ne gözlemliyorsunuz?
Hafta sonu ABD ve İsrail’in İran’a yönelik ortak saldırısıyla birlikte, yeni haftanın başında beklendiği gibi risk-off fiyatlaması yaşanıyor. Küresel hisse senedi ve kripto para piyasalarında dünya genelinde satışlar görülürken, piyasalardaki nakde geçme iştahı dolar talebi yaratıyor. Buna paralel olarak tahvil faizlerinde de geri çekilme görülüyor. Böyle durumlarda genelde gelişmiş ülke piyasaları görece daha sınırlı etkileniyor ancak enerji fiyatlarındaki yükseliş sebebiyle sektörel etkiler daha ağır basabiliyor.
Bölge ülkeleri ve gelişmekte olan ülkelerdeki risk iştahı yabancı sermaye akışına daha hassas olduğu için jeopolitik risklerin arttığı dönemlerde verilen piyasa reaksiyonu daha yüksek oluyor. Bir süre daha risk-off durumu devam edebilir ancak fiyatlamaların haber akışlarına bağlı olarak her iki yöne de sert bir şekilde değişebileceğini unutmamak gerekiyor. Dolayısıyla bu dönemlerde daha az işlem kararı vermek ve sakin kalmak bireysel yatırımcıların lehine olacaktır.
Petrol tarafında ise önemli bir üretim bölgesi olması sebebiyle Brent petrolde yüzde 10’a yakın yükseliş ile 80 doları aştığı görüldü. Ancak petrolün yıla 60 dolardan başladığını ve zaten ABD-İran gerginliği ile yıl başından itibaren yükseliş eğiliminde olduğunu unutmamak gerekiyor. Bundan sonraki süreçte petrol ve doğal gaz tankerlerinin önemli geçiş bölgesi olan Hürmüz Boğazı’nın kapatılma riski takip edilecek. Savaşın uzaması durumunda petrol fiyatlarında daha büyük fiyat değişimleri beklemiyoruz, mevcut risklerin fiyatlandığını düşünüyorum. Ancak Hürmüz Boğazı’nın kapatılması yeni bir yükseliş dalgası yaratacaktır.
TCMB’nin açıkladığı tedbirleri nasıl yorumluyorsunuz? Hedef nedir, etkisi ne olur? Yeterli mi, ek önlemler gelebilir mi?
Hafta sonu Sayın Bakan Mehmet Şimşek önderliğinde Finansal İstikrar Komitesi’nin toplanmasının ardından, yurt içi piyasalardaki endişeleri azaltmak amacıyla bir dizi önlem alındı. TCMB, döviz talebinin önüne geçmek için TL uzlaşmalı döviz satım ihalesi açtı ve haftalık repo ihalelerine bir süreliğine ara verildiğini belirtti. Bu adımın ardından depo alım ihalesiyle fazla likidite çekilirken, fonlama gecelik faiz üzerinden yüzde 40 ile gerçekleşti. Böylece koridorun üst bandından fonlama yapılarak kısa süreli örtülü bir faiz artışına gidildi.
Borsa tarafında da bir haftalık süreyle açığa satış yasağı getirilmesi ve volatiliteyi azaltmaya yönelik benzer kararlarla yerinde adımlar atıldı. Bu hamleler; hafta sonu yaşanan olay riskinin (event risk) ardından piyasadaki endişeleri gidermek, olası döviz talebinin ve borsada bireysel yatırımcı mağduriyeti yaratacak fiyatlamaların önüne geçmek amacıyla yapıldı ve tümünde başarı sağlandığı görüldü. Atılan adımların yeterli olduğunu düşünüyor; çatışmanın kısa sürmesi halinde piyasanın normalleşmesini bekliyoruz.
Karşılıklı saldırıların devam ettiği, risklerin daha da arttığı ortamda; güvenli limanlara olan talep artar mı? Bu noktada başta altın olmak üzere değerli madenlere ilişkin öngörülerinizi hem kısa hem de orta-uzun vadede kısaca öğrenebilir miyiz?
Bölgede olası bir çatışma riski, uzun süredir güvenli liman olarak görülen altına zaten talep yaratıyordu. Geçtiğimiz yıl haziran ayında yaşanan ve 12 gün süren çatışma da ons altının o dönemki zirvesini yenilemesini sağlamıştı. Belirsizliğin arttığı dönemlerde bu fiyatlama daima yaşanıyor. Ancak piyasalar için sürpriz olmadığından, altının son dönemdeki yükselişinde bu jeopolitik riskler ana itici güç olarak yer alıyordu.
Nitekim altın, beklentilere göre daha sınırlı bir pozitif tepki verdi ve ocak ayında gördüğü 5.600 dolar zirvesine yaklaşamadı. Ancak saldırıların bölge geneline yayılması ve daha büyük risklere işaret etmesi halinde, tabii ki altında yeni zirveler görülebilir. Bu noktada haber akışlarına göre fiyatlama yaşanacağı için işlem yaparken dikkatli olmak gerekiyor. Bugün altın aldığınız bir senaryoda, birkaç gün sonra anlaşma haberi gelmesi halinde 5.000 doların altına doğru sert bir düşüş görülebilir. O yüzden alım kararı verirken aceleci olmamak gerekiyor; mevcut pozisyonlar ise korunabilir.
Hürmüz Boğazı’nın da kapatılmasının etkisiyle petrol fiyatları tarafında kısa vadede nasıl etkiler görebiliriz? Kısa ve sınırlı bir çatışmadan ziyade uzayan ve enerji arzını bozan bir savaş senaryosunda petrole ilişkin senaryolar nasıl şekillenebilir?
Küresel petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’si Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. Bazı savaş dönemlerinde bölgeden geçen tankerlere saldırılar ve el koyma gibi olaylar yaşandığını da biliyoruz.
Bu yüzden petrolde ekstra bir risk; bu bölgedeki tankerlere saldırı yapılması veya üretimi kesintiye uğratacak gelişmeler yaşanması halinde görülebilir. Kötümser senaryoda fiyatların 100 dolara kadar tırmandığı görülebilir ancak dediğim gibi, mevcut riskler yıl başından itibaren fiyatlanmış görünüyor. Saldırıların kesilmesi ve masaya oturulması halinde ise Brent petrolde dramatik düşüşler yaşanabilir.
