Finlandiya'nın güneybatısında yer alan Eurajoki bölgesindeki Onkalo tesisi, 1,9 milyar yıllık kayanın içine inşa edildi. Fince'de "mağara" anlamına gelen tesis, 1950'li yıllardan bu yana nükleer enerjinin en büyük çevresel sorunları arasında gösterilen nükleer atıkların kalıcı depolanmasına yönelik ilk yer altı çözümlerinden biri olarak öne çıkıyor.
1 Hayata geçiren ilk ülke Finlandiya olacak
TRT'de yer alan habere göre, İsveç ve Fransa'da da benzer nükleer atık depolama tesislerinin yapımı devam ederken, bu teknolojiyi hayata geçiren ilk ülkenin Finlandiya olması öngörülüyor.
Öte yandan Finlandiya Radyasyon ve Nükleer Güvenlik Otoritesi'nin (STUK) haziran ayında gerçekleştireceği son incelemenin ardından tesise onay vermesi bekleniyor. Bu sürecin tamamlanmasıyla birlikte işletme lisansının alınmasının önü açılacak.
2 Projenin maliyeti 1 milyar euroya ulaştı
Nükleer operatör Teollisuuden Voima Oyj (TVO) CEO'su Philippe Bordarier, tesisteki faaliyetlerin bu yılın sonuna kadar ya da en geç gelecek yılın başlarında başlamasını hedeflediklerini belirtti. Sürecin ilk aşamasında, yakındaki Olkiluoto Nükleer Santrali'nin geçici depolama alanlarında bulunan ve su havuzlarında soğutulan nükleer atıklar tesise sevk edilecek.
6 bin 500 ton uranyum depolama kapasitesine sahip Onkalo tesisinde, Finlandiya'daki beş nükleer reaktörden çıkan kullanılmış yakıtların kalıcı olarak muhafaza edilmesi planlanıyor. Nükleer atık yönetimi şirketi Posiva'nın 2004 yılında başlattığı projenin maliyetinin ise 1 milyar euroya (yaklaşık 1,16 milyar dolar) ulaştığı ifade ediliyor.
3 Kullanılmış nükleer yakıtlar 100 yıl saklanacak
Kullanılmış nükleer yakıtların yaklaşık 100 yıl boyunca Onkalo'nun geniş tünel sistemine yerleştirilmesi öngörülüyor. Yetkililer, yeni nükleer reaktörlerin devreye alınması halinde bu sürenin uzayabileceğini belirtiyor. Depolama faaliyetlerinin tamamlanmasının ardından tesisin, atıkları en az 100 bin yıl boyunca güvenli şekilde muhafaza edecek biçimde tamamen kapatılması planlanıyor.
Posiva'da görev yapan kimyager Lauri Parviainen, nükleer atıkların on binlerce yıl boyunca yüksek seviyede radyoaktif özellik taşımayı sürdüreceğini belirtti. Parviainen, ancak yaklaşık 100 bin yıl sonra bu atıkların radyasyon seviyesinin, yakıtın üretildiği uranyum cevherindeki doğal seviyelere düşeceğini ifade etti.
4 1 milyon yıllık risk senaryoları üzerinde değerlendirmeler yapılıyor
Kullanılmış nükleer yakıtlar, yüzeyde korozyona karşı yüksek dayanıklılığa sahip bakır kapsüllerin içine yerleştirildikten sonra tünellerde açılan özel bölmelere indirilecek. Kapsüllerin bulunduğu alanlar sızdırmazlığı artırmak amacıyla bentonit kiliyle doldurulurken, 300 metre uzunluğundaki bertaraf tünelleri dolduğunda ise çelikle güçlendirilmiş beton tıpalarla kalıcı olarak kapatılacak.
5 "Risk analizleri olumlu sonuçlar verdi"
Öte yandan, Finlandiya'nın nükleer düzenleme kurumu STUK'ta görev yapan uzman Jarkko Kyllönen, Onkalo projesi kapsamında geleceği kapsayan 1 milyon yıllık risk senaryoları üzerinde değerlendirmeler yaptıklarını belirtti.
Kyllönen, atıkların taşıdığı risk nedeniyle özellikle ilk 10 bin yıllık dönemde kapsüllerin bütünlüğünü korumasının hayati önem taşıdığını vurguladı. Uzun vadede en büyük risklerin bakır kapsüllerde meydana gelebilecek korozyon ile gelecekte yaşanabilecek buzul çağlarının tetikleyebileceği depremlerin kapsüllere zarar vererek sızıntıya neden olması olduğunu belirten Kyllönen, bugüne kadar yapılan risk analizlerinin ise olumlu sonuç verdiğini söyledi.
6 Finlandiya'da üretilen atıklar başka bir ülkeye gönderilemiyor
Onkalo projesi, Finlandiya'da geniş kesimlerin desteğini almayı sürdürüyor. LUT Üniversitesi Sosyal Bilimler Profesörü Matti Kojo, projenin ilk kez 1970'li yıllarda gündeme gelmesiyle birlikte yerel düzeyde bazı itirazların ortaya çıktığını ancak zaman içinde halkın projeye alıştığını ve STUK'un güvenlik değerlendirmelerine duyduğu güvenin arttığını söyledi. Kojo ayrıca, Finlandiya'da nükleer enerjiye verilen desteğin tarihindeki en yüksek seviyelere ulaştığını ifade etti.
Öte yandan Finlandiya Doğa Koruma Derneği, projeye yönelik eleştirilerini sürdürüyor. Derneğin Direktörü Tapani Veistola, nükleer atıkların uzun vadede ciddi riskler taşıdığını savunarak, Onkalo'nun binlerce yıl boyunca güvenli kalacağının kesin olarak garanti edilemeyeceğini dile getirdi.
Finlandiya İklim ve Çevre Bakanı Sari Multala, yürürlükteki yasal düzenlemeler gereği ülkede üretilen nükleer atıkların başka bir ülkeye gönderilemediğini ve ülke içinde bertaraf edilmek zorunda olduğunu belirtti.
