Yüksek faiz, enflasyon ve zayıflayan tüketici talebi perakende sektöründe baskıyı artırıyor. Hazır giyimden gıdaya, AVM'lerden restoran sektörüne kadar birçok alanda kârlılığın eridiğini söyleyen sektör temsilcileri, sene başında bekledikleri toparlanma umudunu 2027’ye kaydırdı.
Perakende sektörü, son yılların en zorlu sınavlarından birini veriyor. Yüksek faiz ve enflasyonun tüketim üzerindeki baskısı sürerken sektör, artan kira, işçilik ve finansman maliyetleri nedeniyle kan kaybetmeye devam ediyor. Perakende sektörünün en önemli buluşmalarından Perakende Günleri, 25. yılında sektörü değerlendirmek üzere sekiz dernek başkanını bir araya getirdi.
Markalardan AVM'lere, gıda perakendecilerinden e-ticarete uzanan sekiz dernek başkanı sektörün sorunlarını masaya yatırdı. Son iki yılda hazır giyimin kan kaybettiğini, üretim gücünün zayıfladığını, yurt dışından gelen turistlerin harcamalarının azaldığını belirten Birleşmiş Markalar Derneği (BMD) Başkanı Sinan Öncel, “Üyelerimizin büyük problemi kira artış oranları. Yapılan cironun içindeki indirimli satış oranı her ankette artıyor. Satışların yüzde 70-80'inin indirimli dönemde yapılmaya başlanması tedirgin edici bir durum. Maliyet kalemleri neden artıyor, buna ayrıca bakmak gerekiyor. Hazır giyim son iki yıllık periyotta kan kaybetti. Üretim gücümüz zayıfladı. Yurt dışı turist harcamalarında da sürekli bir azalış var; bu da tedirgin edici. Bu durum dövize karşı gelir kaybı olduğunu gösteriyor. Perakendeci TL üzerinden satış yaptığı için etkileniyor. Öte yandan perakende sektöründe yaşanan daralmanın alınacak kararlarla ve coğrafyamız sayesinde hızlı bir şekilde değişeceğine inanıyorum” dedi.
Alışveriş Merkezi Yatırımcıları Derneği (AYD) Başkanı Nuri Şapkacı ise sene başında beklenen toparlanma beklentisinin 2027’ye kaydığını vurguladı. Perakende sektörünün güçlü bir dönüşümden geçtiğini belirten Şapkacı sözlerine şu şekilde devam etti: “Bu dönüşümü yönetmek için ihtiyacımız olan şey ortak akıldır. Sektörümüz önümüzdeki dönemde daha seçici bir büyüme sürecine girecek. Perakendeci ve yatırımcılar için sınırlı ancak doğru segmentlere odaklanan yatırımlar ve operasyonel disiplin ön plana çıkacak. Tüketici tarafında ise bir süre daha satın alma gücünün belirleyici olduğu bir dönem devam edecek. Bu süreçte başarılı olacak yapılar; müşteri deneyimini, veriyi ve dijital ile fiziksel dünyayı birlikte yönetebilen markalar ve alışveriş merkezleri olacak. Bu dönüşümün kalıcı olabilmesi, ancak adil ve dengeli bir sektör yapısıyla mümkün.”
Maliyetler yükseldi
Sektörün gelir bacağının engellendiğini söyleyen Zincir Mağazalar Derneği (ZMD) Başkanı Serhan Tınastepe ise gider tarafında ise yaşanan yüksek enflasyon, kiralar, çalışan giderlerinin para kazanmayı olanaksız hale getirdiğini vurguladı. E-ticaretin büyümeye devam ettiğini belirten Tınastepe, “E-ticaretin yüzde 20’leri geçen bir yükselişi var. Bunun sebebi perakende mağazacılığının gelişemiyor oluşu, mağaza açılmaması. Bu döngüyü kırmamız lazım. Eğer sektör büyümezse işsizlik çözülemez, ihracat bacağı çözülemez ve yabancı yatırımcı gelmez. Enflasyon ve faiz konusunda gelişmekte olan ülkelerle aynı seviyeye gelirsek bu mümkün olabilir” diye konuştu.
Gıda Perakendecileri Derneği (GPD) Başkanı Alp Önder Özpamukçu, ise gıda perakendesinin ülke ekonomisinin en dinamik sektörlerinden biri olduğunu vurgulayarak sözlerini şöyle sürdürdü: “Son yıllarda yaşanan gelişmelere rağmen gıda perakendesi kaliteli, güvenilir, erişilir fiyatla hizmet sunmaya devam ediyor. GPD olarak tüketici refahını artırma amacı ile çalışmalarımıza devam ediyoruz. Ancak gerek belediyeler gerekse mevzuat kaynaklı ek maliyetlere katlanıyoruz. Diğer yandan BM verilerine göre gıdanın 3’te biri kaybediliyor. Bu da 23 milyon tona denk geliyor. Bu önemli ve büyük bir sorun. Tüm zinciri veriye dayalı ve şeffaf yönetmenin gerekliliğine inanıyor; gıda güvenliği ve kaybı için izlenebilirliğin şart olduğunu düşünüyoruz. Tüm sektör için yapıcı diyalogla birlikte hareket etmenin altını çiziyoruz.”
Temkinli iyimserlik
Taklitle Mücadele Derneği (TMD) Başkan Yardımcısı Av. Vehbi Kahveci, Türkiye’de taklit markalar pazarının büyüklüğünün 3 milyar dolar olduğunu ve Türkiye’nin dünyada Çin’den sonra ikinci sırada bulunduğunu söyledi. Bu pazarın yüzde 5’nin ancak yakalanabildiğini vurgulayan Kahveci, ithalata konulan vergilerin taklidi en çok artıran unsur olduğuna dikkat çekti.
Ev dışı tüketim pazarının 20 milyar dolardan 47 milyar dolara çıktığını söyleyen Ev Dışı Tüketim Tedarikçileri Derneği (ETÜDER) Başkanı Melih Şahinöz, “Karlılık çok sınırlı ama cirolar büyümüş. Tüketici trendleri de değişiyor. Eskiden restorana giderken şimdi paket yemeğe yöneliyor. Biz de buna uygun şekilde ürünler geliştiriyoruz. 2026’da temkinli iyimserlik pozisyonundayız” diye konuştu.
1 trilyon liralık cirosuyla 2 milyon kişiye istihdam yarattıklarını söyleyen Turizm Restoran Yatırımcıları ve Gastronomi İşletmeleri Derneği’nin (TURYİD) Başkanı Kaya Demirer, 2-3 yıldır artan hammadde maliyetleri ve tarihi rekorla artan çalışan maliyetleri ile mücadele ettiklerini vurguladı. Demirer, şirketlerin verimliliklerini artırarak ayakta kalmaya çalıştığını vurguladı.
Ciro - kira dengesi, işçilik, kiralar gibi sorunları yönetmekte zorlandıklarını belirten Tüm Restorancılar ve Turizmciler Derneği (TÜRES) Genel Başkan Yardımcısı Ünal Dölek, “Vasıflı eleman bulmak sıkıntılı bir durum oldu. Ayrıca sektörümüzün bahşiş sıkıntısı var. Kredi kartı ile ödemeler çoğunlukta olduğu için bahşiş alamıyoruz. 2000’lerden sonra yaşanan zorlukların, krizlerin, salgınların ve teknolojik gelişmelerin değiştirdiği dönemin geçiş sancılarını yaşıyoruz” diye konuştu.
