Günümüzde ülkeler arası rekabet artık sadece teknoloji veya üretim alanında değil, aynı zamanda vergi politikalarında da yaşanıyor. Nitelikli insan kaynağını ve uluslararası sermayeyi çekmek isteyen gelişmiş ülkeler, ardı ardına cazip teşvik paketleri açıklıyor. İşte tam da bu noktada Türkiye, yakın zamanda yürürlüğe giren 7582 sayılı Kanun’la Gelir Vergisi Kanunu’na (GVK) eklenen mükerrer 20/D maddesi ve bu düzenlemenin uygulanma usullerini netleştiren 333 seri numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliği ile Türkiye’yi küresel servet ve beyin göçü için tartışmasız bir “cazibe merkezi”ne dönüştürmeyi hedefliyor.
Bu yazımızda, yurt dışı kazançlara getirilen 20 yıllık gelir vergisi istisnasının derinliklerini, kimlerin bu haktan yararlanabileceğini ve tebliğ ile açıklığa kavuşan gri alanları mercek altına alıyoruz.
Yasal düzenlemenin özü
7582 sayılı Kanun’un 4. maddesi ile Gelir Vergisi Kanunu’na eklenen mükerrer 20/D maddesi, “Yurt dışından elde edilen kazanç ve iratlar için vergi istisnası” başlığını taşıyor. Maddeyle getirilen düzenleme özetle şöyle: Türkiye’ye yerleşerek tam mükellefiyet statüsü kazanan gerçek kişilerin, belirli yasal şartları taşımaları kaydıyla, Türkiye dışında elde ettikleri her türlü kazanç ve iratları tam 20 yıl boyunca gelir vergisinden istisna olarak kabul edilecek.
Buradaki en kritik husus, söz konusu istisnanın kurumlara (şirketlere) değil, doğrudan ve yalnızca gerçek kişilere tanınmış olmasıdır. Ayrıca maddenin uygulanmasında esas alınan temel kriter kişinin vatandaşlığı değil, Gelir Vergisi Kanunu hükümleri çerçevesinde “Türkiye’de yerleşmiş sayılıp sayılmadığı” hususudur. Yani yurt dışında on yıllardır yaşayan bir Türk vatandaşı da Türkiye’ye hayatını kurmak üzere taşınma kararı alan yabancı uyruklu bir kişi de bu haktan eşit bir şekilde yararlanabilecektir.
İstisnanın şartları
Kanun koyucu, bu istisnadan yararlanılabilmesi için aşağıdaki şartları belirlemiş durumda:
Son üç yılda Türkiye’de yerleşmemiş olmak: Kanun, hali hazırda Türkiye’de yaşayanları ödüllendirmeyi değil, yeni gelecekleri ve ülkeye taze kan getirecekleri hedefliyor. Bu nedenle, kişinin Türkiye’de yerleşmiş sayılmasından önceki son üç takvim yılında Türkiye’de ikametgâhının bulunmaması ilk şart olarak aranıyor.
Başvuru tarihi itibarıyla Türkiye’de yerleşmiş sayılmak: İstisnanın hukuken doğabilmesi için kişinin başvuru tarihi itibarıyla Gelir Vergisi Kanunu’nun 4. maddesi uyarınca Türkiye’de yerleşmiş sayılması gerekiyor. İlgili maddeye göre; ikametgâhının Türkiye’de bulunması veya bir takvim yılı içinde devamlı olarak altı aydan fazla Türkiye’de oturması durumunda kişi yerleşmiş kabul ediliyor.
Vergi mükellefiyetinin bulunmaması (Yasadaki istisnalar hariç): Yerleşme tarihinden önceki son üç takvim yılı içerisinde Türkiye’de gelir vergisi mükellefiyetinin bulunmaması kuralı da var. Ancak, bu kuralın uygulamasında ortaya çıkabilecek mağduriyetleri önlemek adına çok önemli istisnalar getirilmiş durumda.
Birçok vatandaşımızın veya yabancı yatırımcının Türkiye’de geçmişten edindiği bir tatil evi, kiraya verdiği bir dükkânı veya bankada değerlenen bir mevduatı bulunabiliyor. Kişinin istisna kapsamına girmeden önce Türkiye’de elde ettiği gayrimenkul sermaye iradı (kira geliri), menkul sermaye iradı (faiz, kâr payı vb.) veya değer artışı kazancı nedeniyle vergi mükellefiyetinin bulunması bu istisnadan yararlanmasına engel teşkil etmiyor.
Bu istisnadan 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren Türkiye’de yerleşmiş sayılan gerçek kişilerin yararlanabileceği de unutulmamalı. Yani bu tarihten önce Türkiye’ye yerleşmiş olan kişilerin söz konusu istisnadan yararlanma imkânı bulunmuyor.
“İstisna belgesi” alınmalı
İstisnadan yararlanmak isteyen kişilerin yetkili vergi dairelerine başvurarak “Yurt Dışından Elde Edilen Kazanç ve İratlar İçin İstisna Belgesi”ni (İstisna Belgesi) almaları gerekiyor.
Belge başvurularının; yerleşmiş sayıldığı takvim yılının
sonuna kadar, takvim yılının son iki ayında yerleşmiş sayılanların ise takip eden takvim yılının ikinci ayının sonuna kadar yapılması şart. Bu özel belge, kişinin tüm kanuni şartları eksiksiz taşıdığının idarece onaylandığını ve 20 yıl boyunca bu istisnadan yararlanabileceğini gösteriyor.
Beyanname, giderler ve mahsup kuralları
İstisnadan yararlanılması durumunda, Türkiye dışında elde edilen bu kazanç ve iratlar için Türkiye’de yıllık beyanname verilmeyecektir. Eğer kişinin Türkiye kaynaklı vergiye tabi başkaca gelirleri (örneğin İstanbul’da kurduğu bir şirketten doğan kazancı veya kira geliri gibi) varsa ve bunlar için beyanname vermesi yasal bir zorunluluksa, yurt dışı istisna kazançları hiçbir surette bu beyannameye dahil edilmeyecektir.
Diğer taraftan istisna kapsamındaki yurt dışı gelirlerin elde edilmesi için yapılan giderler veya doğan zararlar, kişinin Türkiye’deki vergiye tabi diğer kazançlarından indirilemiyor.
Bu gelirler üzerinden yabancı ülkelerde (söz konusu kazancın doğduğu kaynak ülkede) halihazırda ödenmiş olan vergiler, Türkiye’de tarh edilen herhangi bir gelir vergisinden mahsup edilemiyor.
Şartların ihlali
Yasa ve tebliğde açıkça vurgulanan bir diğer can alıcı husus da istisnadan yararlanma şartlarını ilerleyen yıllarda kaybeden veya aslında bu şartları en başından beri taşımadığı sonradan tespit edilen kişilerin durumudur. Böyle olumsuz bir tespitte, zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler, vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi uygulanmak suretiyle tahsil edilecektir.
Veraset vergisi avantajı
Veraset ve İntikal Vergisi (VİV) Kanunu uyarınca veraset yoluyla intikal eden malların vergilendirilmesinde artan oranlı tarife uygulanıyor. 2026 tarifesine göre veraset yoluyla 3 milyon TL’ye kadar intikal eden mallar üzerinden yüzde 1 oranında veraset vergisi ödenmesi gerekiyor. İntikal eden malların değeri bu tutarı aştığında vergi oranı da yüzde 3, yüzde 5, yüzde 7 şeklinde yükseliyor ve son olarak 55 milyon TL’yi aşan intikallerde aşan kısım için yüzde 10 olarak uygulanıyor.
7582 sayılı yasa ile bu konuda da bir avantaj sağlandığı görülüyor. Buna göre yukarıda açıkladığımız gelir vergisi istisnasından yararlananlardan, öngörülen 20 yıllık süre süre dâhilinde gerçekleşen veraset yoluyla mal intikalinde artan oranlı vergileme yerine sabit oranlı (yüzde 1) vergileme geçerli oluyor. Yani istisnadan yararlanan kişinin belirtilen 20 yıllık süre içerisinde vefat etmesi durumunda miras kalan tutar ne kadar yüksek olursa olsun mirasçılar sadece yüzde 1 oranında veraset vergisi ödeyeceklerdir.
Sonuç olarak; 7582 sayılı yasa ile vergi mevzuatımıza kazandırılan istisna uygulaması ve buna ilişkin açıklamaların yer aldığı 333 seri numaralı Tebliğ, Türkiye’nin uluslararası sermaye, teknoloji ve yüksek nitelikli beyin göçü liginde “Ben de varım ve dünyanın en iddialı teşviklerinden birini sunuyorum” deme şekli olarak karşımıza çıkıyor.
