Farklı yıllarda gerçekleştirilen dalışlarda elde edilen gözlemler, özellikle mercan popülasyonunda büyük oranda azalma olduğunu ortaya koyuyor.
Alglerin fotosentez yoluyla mercanlara besin sağladığı bu dengede, deniz suyu sıcaklıklarının artması alglerin polipleri terk etmesine sebep oluyor, bu da mercanların beyazlaşmasına ve zamanla ölmesine yol açıyor.
Kuzey Ari Atolü’nde gerçekleştirilen dalışlarda mercan kayalıklarının yanı sıra anemonlar, sürüler halinde dolaşan snapper balıkları, şahin gagalı deniz kaplumbağaları ve "fishtank" olarak bilinen bölgede yoğun müren balığı popülasyonu görüntülendi.
Küresel iklim değişikliği ve yükselen deniz suyu sıcaklıklarının yıkıcı etkileri, Maldivler’in masmavi suları altında trajik bir dönüşüme neden oluyor.
Bölgede yapılan periyodik dalışlar, ekosistemin kalbi olan mercan popülasyonunun korkutucu bir hızla azaldığını kanıtlıyor.
Mercanlar ile onlara besin sağlayan algler arasındaki yaşamsal ortaklık, ısınan sular nedeniyle kopma noktasında. Süreç şu şekilde işliyor:
Termal Stres: Deniz suyu sıcaklığı arttığında, algler mercan poliplerini terk ediyor.
Beyazlaşma: Besin kaynağını kaybeden mercanlar renklerini yitirerek beyazlaşıyor.
Yok Oluş: Bu durumun uzun sürmesi, mercanların açlıktan ölmesine ve koca bir ekosistemin çökmesine yol açıyor.
Yaşanan kayıplara rağmen Maldivler’in su altı dünyası direnmeye devam ediyor.
Kuzey Ari Atolü ve popüler dalış noktası "Fishtank" bölgesinde yapılan son gözlemlerde hala büyüleyici bir çeşitliliğe rastlamak mümkün:
Anemonlar ve Resif Sakinleri: Mercan kayalıklarının arasında varlığını sürdüren anemonlar.
Renkli Sürüler: Kalabalık gruplar halinde süzülen snapper (lüfer) balıkları.
Nadide Türler: Şahin gagalı deniz kaplumbağaları.
Yoğun Popülasyon: Bölgeye adını veren, sayıları hayli fazla olan müren balıkları.
Maldivler’deki mercan resiflerinin durumu, aslında küresel okyanus sağlığının bir "erken uyarı sistemi" gibidir.
Beyazlaşma (Coral Bleaching) Mekanizması
Mercanlar, Zooxanthellae adı verilen mikroskobik alglerle simbiyotik (ortak) bir yaşam sürer. Mercanlar alglere barınak sağlarken, algler de fotosentez yaparak mercanın besin ihtiyacının %90'ını karşılar.
Sıcaklık Artışı: Deniz suyu sıcaklığı normalin sadece $1-2^\circ C$ üzerine çıktığında, mercanlar bu algleri birer toksin gibi algılayıp vücutlarından dışarı atar.
İskeletin Ortaya Çıkışı: Algler gidince mercanın dokusu şeffaflaşır ve altındaki beyaz kalsiyum karbonat iskeleti görünür hale gelir.
Geri Dönüş Eşiği: Eğer su sıcaklığı kısa sürede normale dönerse mercanlar iyileşebilir; ancak sıcaklık yüksek kalmaya devam ederse mercanlar "açlıktan" ölür.
Maldivler İçin Neden Hayati Önemde?
Maldivler sadece turizm için değil, fiziksel varlığı için de mercanlara muhtaçtır:
Doğal Dalgakıran: Mercan resifleri, okyanustan gelen dev dalgaların enerjisinin %97'sini emer. Resifler ölürse, deniz seviyesinden sadece 1-1.5 metre yüksekte olan adalar erozyona uğrar ve sular altında kalır.
Kum Oluşumu: Maldivler'in o meşhur beyaz kumlarının büyük bir kısmı, ölü mercan parçalarının ve mercan yiyen papağan balıklarının sindirim sisteminden geçen atıkların birikmesiyle oluşur.
Gözlemlenen Diğer Türlerin Rolü:
Müren Balıkları: Resiflerdeki popülasyonu dengelerler; zayıf ve hasta balıkları avlayarak salgın hastalıkların yayılmasını önlerler.
Şahin Gagalı Kaplumbağalar: Mercanlarla rekabet eden süngerleri yiyerek mercanların büyümesi için alan açarlar.
Snapper (Lüfer) Sürüleri: Besin zincirinin üst halkalarında yer alarak enerji akışını sağlarlar.
Bilim insanları Maldivler'de bu süreci durdurmak için modern yöntemler deniyor:
Mercan Bahçeciliği: Dayanıklı mercan türlerinden alınan parçalar laboratuvarlarda veya su altı fidanlıklarında büyütülüp tekrar hasarlı bölgelere "dikiliyor".
3D Yazıcılar: Bazı adalarda, mercanların üzerine tutunabileceği yapay 3D yazıcı tasarımı seramik resifler denize yerleştiriliyor.
Mercanlar aslında taş değil, canlı hayvanlardır. Renklerini ve enerjilerinin %90'ını, dokularında yaşayan Zooxanthellae adlı tek hücreli alglerden alırlar.
Dengeli İlişki: Mercanlar alglere güvenli bir yuva ve fotosentez için gerekli bileşikleri sağlar; algler ise güneş enerjisini besine dönüştürerek mercanı besler.
Stres Faktörü: Deniz suyu sıcaklığı normalin sadece $1-2^\circ C$ üzerine çıktığında, mercan bu algleri birer "tehdit" olarak algılayıp vücudundan atar.
Beyaz Ölüm: Algler gidince mercan şeffaflaşır ve altındaki beyaz kalsiyum karbonat iskeleti görünür hale gelir. Eğer sular kısa sürede soğumazsa, mercan açlıktan ölür.
Mercanların azalması sadece görsel bir kayıp değil, bir zincirleme reaksiyondur. Mercanlar ölünce:
Küçük balıkların sığınakları yok olur.
Snapper gibi avcı balıklar bölgeyi terk eder.
Kıyı şeritleri dalga aşındırmasına karşı savunmasız kalır.
